- ۰۹۱۲۲۳۱۷۱۱۶
- دامغان - بلوار جانباز- روبروی فنی حرفه ای خواهران
در بسیاری از مناطق مردم همیشه این سؤال را مطرح می کنند که چرا آب چاه شیرین است و چه عواملی باعث می شود مزه این آب با آب سطحی یا رودخانه ها تفاوت داشته باشد. شیرینی یا شوری آب چاه به مجموعه ای از عوامل طبیعی، زمین شناسی، کیفیت خاک، میزان بارندگی و حتی نوع سنگ هایی که آب از میان آنها عبور می کند وابسته است. درک این موضوع کمک می کند بفهمیم چرا در برخی مناطق آب چاه همیشه خوش طعم، زلال و قابل نوشیدن است، در حالی که در جای دیگر ممکن است طعم شور یا تلخ داشته باشد.
این موضوع به ظاهر ساده، در واقع ترکیبی از چندین فرآیند طبیعی است که طی سال های طولانی اتفاق می افتد. در ادامه این مطلب، دلایل شیرین بودن آب چاه را بررسی می کنیم تا به طور کامل با آن آشنا شوید.
برای اینکه بفهمیم چرا آب چاه شیرین است باید به ویژگی های زمین شناسی، نوع خاک، مقدار املاح محلول، فاصله از دریا و عمق سفره زیرزمینی توجه کنیم. هرکدام از این عوامل می توانند مزه آب را به شکل قابل توجهی تغییر دهند. در ادامه، دلایل شیرین بودن آب چاه را در قالب چند بخش تشریح می کنم.
یکی از مهم ترین دلایلی که باعث می شود آب چاه طعم شیرین داشته باشد، عمق مناسب سفره زیرزمینی است. در مناطقی که سفره های آب در عمق میانی قرار گرفته اند، آب فرصت پیدا می کند تا از میان لایه های مختلف خاک عبور کند و ناخالصی ها، ذرات معلق و آلودگی ها در مسیر آن گرفته شوند. این فرآیند طبیعی تصفیه باعث می شود آب در زمان رسیدن به عمق چاه، طعمی شیرین و قابل نوشیدن داشته باشد.
وقتی آب باران وارد خاک می شود، بسته به نوع خاک ممکن است مواد مختلف را در خود حل کند یا از دست بدهد. خاک های شنی و لومی به دلیل نفوذپذیری بالاتر، مواد مضر را در مراحل اولیه فیلتر می کنند و اجازه نمی دهند املاح سنگین وارد سفره های آب زیرزمینی شود. به همین دلیل در مناطقی با خاک سبک، آب چاه طعم شیرین تری دارد.
در مناطق داخلی کشور که فاصله زیادی از دریا یا مناطق شور دارند، آب باران هنگام نفوذ، املاح شور را به مقدار کمی در خود حل می کند. همین موضوع باعث می شود که آب چاه به طور طبیعی شیرین باشد. مناطق کویری نیز گاه دارای آب های شیرین هستند، زیرا آب از مسیر طولانی عبور کرده و نمک ها در لایه های مختلف خاک باقی می مانند.
اگر در مسیر نفوذ آب باران به سمت سفره های زیرزمینی، لایه های نمکی یا سنگ های دارای سولفات وجود نداشته باشد، آب بدون جذب مواد شور به مخزن زیرزمینی می رسد. همین موضوع یکی از مهم ترین دلایل شیرین بودن آب چاه در برخی نواحی است.
زمانی که منطقه بارندگی مناسب داشته باشد، آب تازه و شیرین حاصل از باران به سفره های زیرزمینی تزریق می شود و طعم آب چاه را لطیف تر می کند. مناطق پربارش معمولاً آب شیرین تری در چاه ها دارند.
اگرچه بسیاری از مردم می پرسند چرا آب چاه شیرین است اما در بعضی مناطق کاملاً برعکس است و آب چاه طعم شور، تلخ یا حتی سنگین دارد. این مسئله نیز دلایل علمی مشخص دارد و به شرایط زمین شناسی و نوع خاک منطقه مرتبط است. گاهی اوقات یک تغییر کوچک در عمق چاه یا نوع لایه های زیرسطحی می تواند مزه آب را کاملاً تغییر دهد.
برای مثال، چاهی که تنها چند متر دورتر حفر شده ممکن است طعم متفاوتی نسبت به چاه اصلی داشته باشد. این تفاوت نشان می دهد که حتی کوچک ترین تغییرات در ساختار زمین می تواند املاح محلول در آب را افزایش یا کاهش دهد. در بسیاری از مناطق، وجود لایه های نمکی، خاک های شور، نزدیک بودن به دریا یا وجود معادن سولفات باعث می شود که آب چاه طعم شور داشته باشد.
وقتی آب باران از میان چنین لایه هایی عبور می کند، نمک های محلول را در خود نگه می دارد و به سفره زیرزمینی منتقل می کند. نتیجه این فرایند، افزایش شوری آب چاه است. برخی از چاه ها نیز به دلیل عمق بیش ازحد دچار شوری می شوند. زیرا آب در عمق زیاد با لایه هایی برخورد می کند که حاوی مواد معدنی سنگین هستند و این مواد در آب حل می شوند. بنابراین شوری آب چاه همیشه به معنای آلودگی نیست، بلکه نتیجه یک سازوکار طبیعی در دل زمین است.
در بسیاری از مناطق، مردم پس از مواجهه با آب شور یا سنگین، به دنبال روش هایی برای شیرین کردن آن هستند. پرسش اصلی این است که آیا امکان شیرین کردن آب چاه وجود دارد و آیا این کار به صرفه است یا خیر. باید گفت که شیرین سازی آب چاه امروزه با استفاده از روش های مختلف امکان پذیر است. روش انتخاب شده باید با مقدار شوری، سختی و نوع املاح موجود در آب سازگار باشد. در برخی موارد، تنها استفاده از فیلترهای مخصوص کافی است، اما در برخی مناطق نیاز به سیستم های پیشرفته تری مانند اسمز معکوس وجود دارد. روش اسمز معکوس یکی از رایج ترین روش های تصفیه آب صنعتی است که در کشاورزی هم کاربرد دارد.
این روش با عبور دادن آب از یک غشای بسیار ریز، املاح شور را جدا می کند و آب شیرین و قابل مصرف تولید می کند. البته هزینه نصب و نگهداری این سیستم ها بسته به کیفیت آب متفاوت است. در برخی موارد نیز با حفر چاه جدید یا کاهش عمق چاه موجود می توان به لایه ای با آب شیرین تر دست یافت. اگر شوری آب به دلیل وجود لایه های نمکی باشد، تغییر محل حفاری چاه می تواند مشکل را تا حد زیادی حل کند.
بنابراین در پاسخ به این سؤال که آیا می توان آب چاه را شیرین کرد باید گفت بله، اما روش صحیح باید بر اساس شرایط چاه انتخاب شود.
یکی از پرسش های رایج این است که آیا آب چاه، چه شور و چه شیرین، برای کشاورزی مناسب است یا خیر. پاسخ به این سؤال به مقدار املاح موجود در آب، میزان سدیم و نسبت آن با دیگر مواد معدنی بستگی دارد. اگر آب چاه شیرین باشد، معمولاً برای آبیاری اغلب محصولات کشاورزی مناسب است، زیرا املاح بیش ازحد در آن وجود ندارد و خاک را دچار شوری یا سفتی نمی کند.
این نوع آب باعث رشد بهتر گیاه، جذب مناسب مواد غذایی و افزایش کیفیت محصول می شود. به همین دلیل در مناطق دارای آب شیرین، کشاورزی پایدارتر و محصولات باکیفیت تر دیده می شود. اما اگر آب چاه شور باشد، استفاده از آن برای کشاورزی می تواند باعث آسیب جدی به خاک شود. آب شور خاک را سفت می کند، مانع جذب آب در ریشه گیاه می شود و در درازمدت باعث شوره زدگی و افت عملکرد محصول می گردد.
درواقع می توان گفت که مناسب بودن آب چاه برای کشاورزی به شدت به میزان شوری و سختی آن وابسته است. با این حال شما می توانید با خرید دستگاه آب شیرین کن صنعتی کشاورزی، حتی آب شور را نیز برای کشاورزی بهینه کنید.
| نوع آب چاه | ویژگی ها | کاربردها |
| آب شیرین | املاح کم، طعم مطلوب، سختی پایین، مناسب آشامیدن | آشامیدن، کشاورزی، دامداری |
| آب شور | آشامیدن، کشاورزی، دامداری | برخی صنایع و کشاورزی محدود |
پاسخ به این سؤال که چرا آب چاه شیرین است یا چرا در برخی مناطق شور می شود، درک دقیقی از ویژگی های زمین شناسی، نوع خاک، عمق سفره زیرزمینی و مسیر عبور آب می خواهد. شیرینی یا شوری آب چاه یک اتفاق تصادفی نیست، بلکه نتیجه ی یک فرایند طبیعی است که طی سال های بسیار شکل گرفته. دانستن این نکات به ما کمک می کند از منابع آبی بهتر استفاده کنیم، برای کشاورزی برنامه ریزی دقیق تری داشته باشیم و در صورت نیاز، از روش های مناسب برای شیرین کردن آب چاه بهره ببریم.
اگر آب چاه شیرین باشد، هم برای آشامیدن و هم برای کشاورزی از بهترین منابع به شمار می رود. اما اگر شور باشد، استفاده از آن باید با دقت و آزمایش های لازم همراه باشد. آگاهی از این موارد نقش مهمی در مدیریت منابع آب و حفظ کیفیت خاک و محصولات دارد.
